Biografische tijdlijn
Kindertijd
Op 3 april 1934 werd Valerie Jane Morris-Goodall geboren in Londen, Engeland, dochter van Mortimer, een ingenieur, en Vanne, een auteur.
Jane hield als kind al veel van dieren. Toen ze nog maar een jaar oud was, kreeg ze van haar vader een speelgoedchimpansee, ter ere van de babychimpansee die in de dierentuin van Londen was geboren. Vrienden van haar ouders waarschuwden ervoor dat een dergelijk cadeautje het kind nachtmerries zouden bezorgen. Maar Jane werd onmiddellijk verliefd op de speelgoedchimpansee en gaf haar de naam Jubilee; ze droeg het geschenk altijd en overal met zich mee.
Op een dag in de herfst van 1939 verstopt Jane zich urenlang in een kippenhok om uit te vinden waar de eieren vandaan komen, zich er niet van bewust dat de hele familie naar haar zoekt. Als Jane naar huis terugkeert is ze zo enthousiast dat haar moeder haar geen standje geeft maar bij haar gaat zitten om naar haar verhaal te luisteren.
Het is Janes grote droom om in Afrika te leven en daar naar de dieren te kijken en er over te schrijven. Hoewel dit een nogal zeldzaam doel is voor een meisje in die tijd, moedigde Jane’s moeder haar aan met de woorden: "Jane, als je echt iets heel graag wilt en je hard werkt, grijp dan alle kansen aan die zich voordoen en geef nooit en te nimmer op. Dan zul je op de één of andere manier je weg wel vinden."
Jeugd
Jane heeft een gelukkige jeugd, waarin ze veel tijd doorbrengt met spelen en de omgeving van haar familiehuis in Bournemouth, Engeland verkennen. Maar de wereld is in de ban van de Tweede Wereldoorlog en Jane’s vader is in dienst bij het leger als ingenieur; hij verdwijnt een hele tijd uit het leven van zijn dochter.
Na de oorlog gaan Jane’s ouders uit elkaar.
Als Jane in 1952 haar diploma op de middelbare school haalt, is er niet genoeg geld om door te stromen naar de universiteit. Jane wordt secretaresse en werkt een tijdje op de universiteit van Oxford, waar ze documenten uittypt. Later gaat ze in dienst bij een filmproductiebedrijf in Londen, waar ze muziek uitkiest voor documentaires.
In mei 1956 wordt Jane door haar vriendin Clo Mange uitgenodigd op de boerderij van haar familie in Kenia. Jane neemt ontslag in Londen, verhuist terug naar haar oude woonplaats en neemt een baantje aan als serveerster om genoeg geld bij elkaar te kunnen sparen voor een boottocht naar Kenia.
Beginjaren in Afrika
Op 2 april 1957, als Jane 23 jaar is, reist ze per boot naar Kenia. Ze heeft de tijd van haar leven met Afrika bezichtigen en nieuwe mensen ontmoeten, maar de belangrijkste gebeurtenis van dit bezoek is haar ontmoeting met de beroemde antropoloog en paleontoloog Dr. Louis S. B. Leakey.
Jane maakt zo’n indruk op Leakey met haar kennis over Afrika en de natuur van het land, dat hij haar aanneemt als assistente. Ze reist met Leakey en diens echtgenote, archeologe Mary Leakey, naar Olduvai Gorge in Noordelijk Tanzania op een paleontologische expeditie.
Jane over haar tijd in Olduvai Gorge:
"Ik had nog veel meer kunnen leren over fossielen en had paleontologe kunnen worden. Maar mijn jeugddroom was nog steeds niet vervuld: ik wilde een manier vinden om vrije, in het wild levende dieren te observeren in hun eigen, vertrouwde leefomgeving. Ik wilde dingen leren die niemand anders wist, geheimen ontrafelen aan de hand van geduldige observatie.
"Ik wilde zo dicht bij de dieren komen te staan dat ik bijna met ze zou kunnen praten."
Gombe
Als Jane onder begeleiding van Leakey de chimpansees aan de oevers van het Tanganyika-meer wil gaan bestuderen, is de Britse overheid er tegen dat een jonge Europese vrouw alleen bij wilde dieren in Afrika leeft. De overheid stemt uiteindelijk in met het voorstel van Leakey als Jane’s moeder, Vanne, aangeeft de eerste drie maanden met haar dochter mee te gaan.
Op 14 juli 1960 arriveren Jane en Vanne aan de oevers van het Gombe Stream Chimpanzee Reserve in het westen van Tanzania.
Het bleek echter niet zo gemakkelijk de chimpansees van Gombe te bestuderen. De dieren vluchtten angstig weg van Jane. Geduldig en vastberaden zocht ze elke dag in het bos naar hen, waarbij ze ervoor zorgde dat ze niet te snel te dicht bij de chimpansees kwam. Langzaam aan begonnen de chimpansees haar aanwezigheid te accepteren.
Op 30 oktober 1961 ziet Jane de chimpansees voor het eerst vlees eten. Later is ze er getuige van dat de chimpansees jagen op klein wild. Deze observatie spreekt de algemene overtuiging tegen dat chimpansees vegetariërs zouden zijn.
Op 4 november 1961 observeert Jane hoe de chimpansees David Greybeard en Goliath gereedschap maken om termieten uit een termietenheuvel te vissen. Ze zochten daarvoor een dunne tak van een boom, haalden de bladeren er af, en duwden de tak vervolgens in de termietenheuvel. Na enkele seconden trokken ze de met termieten bezaaide tak weer terug en plukten de lekkere termieten er met hun lippen af.
Dit wordt één van Jane’s belangrijkste ontdekkingen. Tot die tijd werd namelijk aangenomen dat alleen mensen gereedschap maakten. Toen hij van Jane’s observatie hoorde, sprak Leakey de beroemde woorden: “Nu moeten we gereedschap herdefiniëren, het begrip de Mens herdefiniëren, of chimpansees als mensen accepteren.”
Jane's werk in Gombe wordt wereldwijd bekend en in 1962 wordt ze op de universiteit van Cambridge aangenomen als kandidaat voor een doktersdiploma; zij is in feite een van de weinige mensen die ooit zijn toegelaten zonder een universitair diploma. Sommige geleerden en wetenschappers ontvangen Jane allerminst hartelijk en bekritiseren haar om het feit dat ze de chimpansees namen geeft. "Het zou meer in lijn met de wetenschap zijn geweest als ze nummers hadden gekregen,” zo zeiden ze.
Jane moest een concept verdedigen dat nu alom aanvaard is: dat chimpansees emoties, verstand en een karakter hebben.
National Geographic besluit Jane’s werk te sponsoren en stuurt fotograaf en filmproducent Hugo van Lawick eropuit om Jane’s leven in Gombe vast te leggen. In augustus 1963 wordt Jane’s eerste artikel gepubliceerd in National Geographic Magazine: "My Life Among Wild Chimpanzees."
Van Lawick en Jane vallen voor elkaar en trouwen in 1964. Ze krijgen een zoon, Hugo Eric Louis van Lawick, die door familie en vrienden "Grub” wordt genoemd.
Jane promoveert in 1965 als doctor in ethologie (de studie naar het gedrag van dieren) aan de universiteit van Cambridge.
In 1965 verleent National Geographic ook subsidie voor de bouw van aluminiumpanden in Gombe; deze permanente gebouwen op het terrein betekenen het begin van het Gombe Stream Research Centre.
Jane en Hugo gaan in 1974 vriendschappelijk uit elkaar.
In 1975 trouwt Jane met Derek Bryceson, lid van het parlement van Tanzania en directeur van de nationale parken van Tanzania.
In 1977 richt Jane het Jane Goodall Institute for Wildlife Research, Education and Conservation op (in het kort Jane Goodall Institute of JGI). Klik hier voor het verhaal over dit instituut.
Jane's echtgenoot Derek overlijdt in 1980 aan kanker.
In 1984 begint Jane veldwerk te doen voor Chimpanzoo, een internationaal onderzoeksprogramma van het Jane Goodall Institute dat is gewijd aan de studie naar chimpansees in gevangenschap en hoe hun leven kan worden verbeterd met behulp van onderzoek, voorlichting en verrijking.
In november 1986, tijdens een wetenschappelijke conferentie in Chicago die rond de publicatie van Jane’s wetenschappelijk werk The Chimpanzees of Gombe: Patterns of Behaviour plaatsvindt, zijn Jane en de andere deelnemers geschokt als ze van sprekers op de conferentie horen hoe omvangrijk de vernietiging van leefgebieden in Afrika is en hoe groot de bedreiging voor de chimpansees.
Als Jane de conferentie verlaat, weet zij dat ze Gombe achter zich moet laten om zich te gaan inzetten voor het behoud van de chimpansees.
Na Gombe
In 1991 richten Jane en 16 Tanzaniaanse studenten Roots & Shoots op, het internationale humanitaire en milieuvoorlichtingsprogramma van het Jane Goodall Institute gericht op de jeugd.
In 1994 wordt het Lake Tanganyika Catchment Reforestation and Education Project (TACARE; uitgesproken als "take-care") gelanceerd. Dit programma helpt gemeenschappen rond het Tanganyika-meer om een duurzame agricultuur, microfinancieringsinitiatieven en onderwijs te creëren, zodat de plaatselijke leefomgeving en diersoorten kunnen worden beschermd.
Op 16 April 2002 roept de secretaris-generaal van de Verenigde Naties, Kofi Annan, Jane uit tot United Nations Messenger of Peace.
Jane wordt op 20 februari 2004 Dame of the British Empire (de vrouwelijke tegenhanger van de Engelse riddertitel) tijdens een ceremonie op Buckingham Palace in Londen.
Jane Nu
Jane zet haar werk voort door ongeveer 300 dagen per jaar rond te reizen en mensen in volle zalen en scholen toe te spreken over de bedreigingen voor chimpansees, andere milieucrisissen, en haar redenen om te blijven hopen dat we uiteindelijk de problemen die we op de aarde hebben veroorzaakt weer zullen oplossen.
Jane spoort haar publiek steeds weer aan om te erkennen wat we zelf allemaal kunnen doen en dat de mensen verantwoordelijkheid dragen voor het veranderen van hun gedrag, hun manier van leven en het ondernemen van acties.
Het jaar 2010 vormt een monumentale mijlpaal voor het Jane Goodall Institute en voor de oprichtster, Dr. Jane Goodall, DBE. Want 50 jaar geleden zette Goodall, nu een wereldberoemde primatologe, milieubeschermster en UN Messenger of Peace, voor het eerst voet in Gombe aan de oevers van het Tanganyika-meer, dat nu tot het nationale park van Tanzania behoort. Klik hier voor meer informatie hierover.
Colofon | Copyright 2010 - 2012 © Jane Goodall Instituut Nederland