fbpx

Terug naar Oeganda – Chimpansee ontmoeting in Kibale Forest

Terug naar Oeganda – Chimpansee ontmoeting in Kibale Forest
15 oktober 2018 Linda van Hage

Terug naar Oeganda – Chimpansee ontmoeting in Kibale Forest

Door: Patrick Kant

Lisanne Looman is onlangs voor de tweede keer in Oeganda geweest. Een bijzondere reis met een hele bijzondere ontmoeting. Waar zij de vorige keer een ontmoeting met gorilla’s had, was haar ervaring met chimpansees voor het eerst: “Je bent natuurlijk al eerder in Oeganda geweest en hebt ervaring met gorilla’s. Daardoor heb je al verwachtingen. Chimpansee tracking is een fascinerende ervaring.” Waar je bij de gorilla’s naar een specifieke familie op zoek gaat, ga je bij de chimps echt op jungle safari. Daar komt een gezonde dosis geluk bij kijken aangezien de chimpansees, in tegenstelling tot de gorilla’s, in veel mindere mate getrackt worden.

Tracking - Kimbe National Park 04

Foto: Lisanne Looman

Je bereid je ‘s ochtends vroeg voor met een uitgebreide briefing waarin je gedetailleerde instructies krijgt alvorens je de jungle van Oeganda in trekt. Als je onderweg bent naar Kibale Forest, onderdeel van Kibale National Park, kun je de chimpansees soms al van mijlen ver horen. Een oorverdovend geluid wat door de rangers niet alleen herkend, maar ook tot in detail onderscheiden, wordt. Geluiden worden treffend in verband gebracht met ‘verzamelen!’ en bijvoorbeeld ‘achter elkaar aan hollen’: “De kennis die deze rangers hebben van de chimpansees, hun gedrag, manier van communiceren en hun leefgebied is onvoorstelbaar. Er zijn een aantal situaties geweest waarin de rangers op basis van geluiden, mimiek of specifieke kreten vaak, voor ons, onvoorspelbaar gedrag wisten te voorspellen.”

Feest van herkenning

Net als mensen hebben chimpansees een ochtendritueel. Even uitrekken, wat ochtendgymnastiek en fruit plukken voor het ontbijt. Het enige wat ontbreekt in dit voor velen herkenbare plaatje, is een bakje yoghurt. Chimpansees babysitten, kussen, verzorgen elkaar en houden zelfs elkaars handen vast. Niettemin kunnen chimpansees agressief en asociaal zijn, vooral als ze worden gestoord. Bij chimpansee families heerst een ‘wolf cultuur’. Het alpha mannetje en het alfavrouwtje zorgen voor nakomelingen. De rest van de groep draagt zorg voor de kroost van het ‘koningskoppel’. Nu komen in chimpansee families ook wel eens ‘slippertjes’ voor maar in de regel is het zo dat de kaarten wat dat betreft geschud zijn. Dit in tegenstelling tot gorilla’s. Bij gorilla’s brengen alle vrouwtjes binnen de groep nakomelingen van het alpha mannetje voort.

Tracking - Kimbe National Park 06

Foto: Lisanne Looman

Binnen de chimpansee familie waar Lisanne deze zomer op bezoek was, was ook een duidelijke rolverdeling zichtbaar. Het dominante of alpha mannetje droeg de scepter. Zo viel het op alpha vrouwtje het dominante mannetje intensief vlooit, maar dat dit niet andersom gebeurd. Talking about gender equality? Het dominante mannetje bepaalt de pas van de groep en in welke mate ‘vreemdelingen’ (lees: mensen) dicht(er)bij mogen komen. De overige familieleden zijn daarnaast zeer volgzaam en ondermijnen het mannetje zo min mogelijk.

Tracking - Kimbe National Park 03

Foto: Lisanne Looman

Fysiek zijn chimpansee mannetje veelal net zo groot als een gorilla mannetje in zijn pubertijd. Met name de langere haren onderscheiden de gorilla van een chimpansee. Chimpansees zijn overigens net als gorilla’s zeer territoriaal. Wat veel mensen niet beseffen is dat chimpansees naast vegetatie, fruit & insecten ook vlees eten. Zo jagen ze op andere apen om proteïnen te verzamelen, vanuit territoriale overweging of in bepaalde gevallen zelfs voor de sport. Daarnaast kan ‘het weer snel omslaan’. Van ruststand naar hyperactief en vervolgens weer naar chill modus. Voor Lisanne een unieke en bijzondere ervaring om deze bijzondere chimpansee familie van zo dichtbij mee te mogen maken.

Natuurbescherming & onderzoek

Het viel Lisanne op dat de lokale bevolking in Kibale nauw betrokken is bij het beschermen van chimpansees en hun leefgebied. In het Post-Idi Amin tijdperk zijn natuurbescherming en onderzoek naar het unieke ecosysteem van deze diersoorten in Oeganda bovenaan de prioriteitenlijst komen te staan.

Onderzoek is levensbelangrijk voor het voortbestaan van deze diersoorten en natuurgebieden. Het keerpunt in Oeganda zit hem vooral in het onderwijzen van de bevolking en het bijkomende economisch belang: “De bewustwording van de lokale bevolking is key”, zegt Lisanne. Lokaal is in dit geval dan ook écht lokaal. Door een deel van de omzet uit ecotoerisme direct, al dan niet indirect, terug te geven aan de lokale bevolking is stroperij en houtkap onder de lokale bevolking in de omgeving Kibale zo goed als nihil. Deze betrokkenheid voorkomt dat de lokale bevolking vatbaar worden voor stroperij, houtkop of bijvoorbeeld het vergaren van bushmeat.

Klimaatbewustzijn staat daarnaast hoog in het vaandel van de Oegandezen. Denk aan het verwarmen van water middels zonne-energie en eco lodges met een positieve carbon footprint. In Oeganda is de bevolking trots op het ecosysteem en daar zijn wij vanuit het Jane Goodall Instituut weer bijzonder trots op!