fbpx

ChimpGlimp Gedragsreeks -Kippenvel

ChimpGlimp Gedragsreeks -Kippenvel
7 november 2018 Linda van Hage

Kippenvel – ChimpGlimp     

Door: Manon de Visser

Scroll down for the English version

Net als bij mensen zitten in de huid van chimpansees allerlei kleine spiertjes. Deze heten ‘erector pilae’ en ze zijn verbonden aan haarzakjes. Wanneer deze spiertjes aanspannen, gaan haren overeind staan en ontstaat ‘kippenvel’. Wat is kippenvel nu precies? Het antwoord kunnen we vinden in het dierenrijk.

Bij mensen ontstaat kippenvel bijvoorbeeld door het ondervinden van kou. Ook krijgen mensen kippenvel bij het ervaren van sterke emoties, zoals bij hevige angst of spanning, of juist door het luisteren naar een mooi lied. Naast de term ‘kippenvel’, worden in de wetenschap de termen ‘horripilatie’ of ‘spasmodermie’ gebruikt voor de mens. Voor chimpansees, echter, wordt in de gedragsbiologie voor het overeind staan van haren vaak de term ‘pilo-erectie’ gebruikt, afkomstig van de eerder genoemde naam van de spiertjes.

Evolutionaire reden van pilo-erectie
Bij chimpansees en nog veel meer dieren is een belangrijke functie geëvolueerd: namelijk een waarschuwingsfunctie, waarbij omhoog staand haar betekent dat er gevaar dreigt. Deze functie gold wellicht ook ooit voor mensen, alleen hebben wij vandaag de dag te weinig haren over waardoor het effect ervan niet zichtbaar meer is.

Bij chimpansees daarentegen is pilo-erectie duidelijk waar te nemen door de dikkere vacht. Door onrust gaan haren die in een normale situatie ‘plat’ liggen, overeind staan. Hierdoor lijkt de chimpansee ineens een stuk groter en ‘pluiziger’. Net als veel andere dieren is het doel van het groter lijken om het gevaar weg te jagen, of om indruk te maken op een eventuele tegenstander of op groepsleden. Dat gebeurt dan vaak in combinatie met zogenaamd ‘imponeergedrag’.


Kippenvel bij de mens vergeleken met een chimpansee. Bij de mens zie je, als je goed kijkt, hooguit de haren op de armen en benen omhoog staan, terwijl de verschijning bij de chimpansee in zijn geheel een overduidelijk effect heeft. Bron foto chimpansee rechts: Chimpanzee Sanctuary Northwest.

Haarloos gezicht
De erector pilae en bijbehorende haren blijken zich trouwens niet overal in het lichaam van de chimpansee te bevinden. Bepaalde onderdelen van de huid hebben namelijk specifieke functies, zoals handpalmen welke dienen voor een goede grip. Het hebben van vacht op handpalmen is daarom niet handig voor chimpansees.

Ook zitten minder haren in het gezicht, terwijl juist hier veel erector pilae onder de huid gelegen zijn. Deze spiertjes zijn ook klein, maar relatief gezien groter dan de ‘kippenvel’ spiertjes. De grootte van de spiertjes speelt dus een rol in de functie. In het gezicht worden de spiertjes niet gebruikt om kippenvel te doen ontstaan, maar bijvoorbeeld om te communiceren. Chimpansees gebruiken namelijk veel verschillende gezichtsuitdrukkingen, welke moeilijk zichtbaar zouden zijn indien het gezicht geheel behaard zou zijn.


Zowel bij mensen als bij chimpansees, zijn de onderhuidse spiertjes in het gezicht bedoeld om te communiceren middels gezichtsuitdrukkingen, niet om kippenvel te vertonen. Het verklaart waarom er zo weinig haren in het gezicht te vinden zijn.

Wil je meer weten over kippenvel of heb je andere vragen? Contacteer dan direct het Jane Goodall Instituut Nederland of de auteur van dit ChimpGlimp artikel. Wij zoeken het graag voor je uit!

Het Jane Goodall Instituut Nederland: info@janegoodall.nl
Manon de Visser: manon.devisser@janegoodall.global

Vergeet ons ook niet te volgen op social media!

Bronnen:
– Chaplin, G., Jablonski, N.G., Sussman, R.W., & Kelley, E.A. (2014) The role of piloerection in primate thermoregulation. Folia Primatol, 85, 1-17.
– https://chimpsnw.org/2016/10/your-inner-chimp/ (geraadpleegd op 31-10-2018)
https://nl.wikipedia.org/wiki/Kippenvel (geraadpleegd op 31-10-2018)
– Quest kalender 2016 (vraag van dinsdag 26 januari 2016)

Goosebumps – ChimpGlimp

by: Manon de Visser

Numerous of small muscles lay within the skin of a chimpanzee, just as is the case for the skin of us humans. These muscles are called ‘erector pilae’ and they are connected to hair follicles. When the muscles contract, the hairs will stand up straight, causing ‘goosebumps’ to appear. What are goosebumps exactly? We can find the answer amongst the animals in the animal kingdom.

With humans, goosebumps can appear for instance when one gets cold. People also experience goosebumps when confronted with heavy emotions, such as fear or stress, but on the other hand it may also appear whilst listening to a beautiful song. Besides the name ‘goosebumps’, the scientific term ‘horripilation’ is used for the human phenomenon. For chimpanzees, however, the term ‘pilo-erection’ is often used in the field of behavioural biology when speaking of hairs standing up. This term is derived from the earlier mentioned muscles.

Evolutionary reason of pilo-erection
For chimpanzees and many other animal species, goosebumps serve as an important function: namely as a warning, where the appearance of hairs standing up means: ‘danger ahead’. It is believed that this primary function was once present in humans too, however nowadays humans have too little hairs left to create the necessary thrilling effect.

With chimpanzees, on the other hand, pilo-erection is clearly visible because of the amount of hair on the body and thicker fur. When agitated, hairs that normally lie flat suddenly stand upwards. This makes a chimpanzee look much bigger and ‘fluffier’. Just as is the case with many animal species, the purpose of creating this effect is to chase off enemies or to impress opponents and or other group members. The appearance of goosebumps in chimpanzee society therefore often goes hand in hand with so-called dominance displays.

In a sense human goosebumps can be compared to goosebumps that primates endure. If you watch closely, you can see hairs standing up on human arms or legs, whereas this effect is clearly more visible over the entire body of a chimp.

Credits photo: Chimpanzee Sanctuary Northwest

Hairless face
The ‘erector pilae’ and the hair that goes with it, are not present on all parts of the body. Certain parts of the skin serve more important, alternative functions, such as hand palms which are needed for a firm grip. If fur would exist on hand palms, it would not be very convenient for chimpanzees so evolution finds a way.

On the surface of the face, also less hairs are present. This, however, does not mean that there are no ‘erector pilae’ on the skin of the face. On the contrary, many ‘erector pilae’ are present on the face, but they are relatively larger than those meant to create goosebumps. This aberrant size is due to the fact that muscles within the skin of the face play a different role. They are not meant for goosebumps, but for communication. Chimpanzees, just like humans, use many different facial expressions, which would be hardly traceable if the face would be completely covered in fur.

Humans and chimpanzees alike, muscles that lie beneath the surface of the facial skin are meant for communication by facilitating the creation of facial expression. They are thus not meant to create goosebumps. It explains why we do not have hairs all over our face.

Do you want to know more about goosebumps, or do you have any additional questions? Do not hesitate to contact the Jane Goodall Institute Netherlands or the author of this ChimpGlimp article directly. We would love to find you the answer!

The Jane Goodall Institute Netherlands
info@janegoodall.nl

Manon de Visser 
manon.devisser@janegoodall.global

Don’t forget to follow us on social media!

Sources:
– Chaplin, G., Jablonski, N.G., Sussman, R.W., & Kelley, E.A. (2014) The role of piloerection in primate thermoregulation. Folia Primatol, 85, 1-17.
– https://chimpsnw.org/2016/10/your-inner-chimp/ (consulted on 31-10-2018)
– https://nl.wikipedia.org/wiki/Kippenvel (consulted on 31-10-2018)
– Quest kalender 2016 (Dutch, question of Tuesday the 26th of January 2016)