fbpx

ChimpGlimp- Wie slim is, die steelt

ChimpGlimp- Wie slim is, die steelt
20 februari 2020 Fien Lindelauff

Wie slim is, die steelt! – ChimpGlimp

Door: Manon de Visser

Stelen komt voor bij zowel mens als dier. De Van Dale omschrijft de betekenis van het woord ‘stelen’ als volgt: “iets dat van een ander is, wegnemen om het voor zichzelf te houden”. Door iets te stelen, zorg je er dus voor dat je iets in je bezit krijgt zonder hiervoor te hoeven werken. Dat kan de dief een hoop tijd en energie besparen. Althans, als je een ‘slimme’ dief bent.

Tumbo

Kleptos

In het dierenrijk wordt vaak gesproken van ‘kleptoparasitisme’. Dit is afkomstig van het woord ‘kleptos’, wat ‘dief’ betekent, en ‘parasitisme’, wat inhoudt dat twee organismen samenleven op een manier waarbij slechts één van die organismen baat heeft bij dat samenlevingsverband. Kleptoparasitisme is bij dieren de neiging om voornamelijk voedsel, of bijvoorbeeld nestmateriaal, te stelen van soortgenoten. Dit heet ‘intraspecifiek’ stelen. Soms wordt ook gestolen van andere soorten. In dat geval gebruikt men de term ‘interspecifiek’ stelen.

Stelen komt voor bij verschillende zoogdieren, vogels, reptielen en zelfs insecten. Dit is te verwachten, omdat het evolutionair voordelig is als je een slimme dief kunt zijn: door op een sluwe manier aan je hulpbronnen te komen en daarbij niet door de mand te vallen, heb je een grotere overlevingskans en krijg je meer nakomelingen.

Figuur 1: Ook mensen stelen. De redenen waarom men iemand besteelt kunnen erg uiteen lopen.

Onderhandelen of stelen?

We weten dat chimps net als mensen slim zijn. Chimps zijn zeer sociale dieren en leven in groepen. Dat betekent dan ook dat zij, net als mensen, een reputatie staande hebben te houden. Het verkrijgen, bezitten en gebruiken van waardevolle items en voedsel gaat dan ook meestal gepaard met de nodige bedelarij, onderhandelingen of juist ‘goed bedoelde’ vrijgevigheid. En soms is het natuurlijk gewoon makkelijker om te stelen.

Chimps stelen voedsel, maar ook andere dingen. Zo is het aangetoond dat chimps in dierentuinen bijvoorbeeld elkaars dekentjes stelen. Wetenschappers hebben zelfs geobserveerd dat de dieren met elkaar kunnen meeleven en gedupeerden na diefstal helpen. Zo is een situatie beschreven waarbij jonge chimps met een dekentje speelden, één van deze jeugdige chimps dit dekentje meenam (of ‘stal’) en een volwassen chimp ingreep om de overige, jonge chimps te helpen door hen vervolgens een ander dekentje toe te werpen (zie figuur 2, overgenomen uit Gonçalves, 2015).

Figuur2: In dit voorbeeld zijn de individuele chimpanzees in een dierentuin (Wolfgang Köhler Primate Research Center, Leipzig Zoo, Germany) weergegeven met afkortingen van hun naam; A) Jonge chimps spelen met een dekentje, B) Een chimp genaamd Swella achtervolgt chimp Kara, C) Swella ‘steelt’ het dekentje en houdt het voor zichzelf, D) Een volwassen chimp genaamd Corrie bemoeit zich met de situatie en gooit een ander dekentje terug naar de andere chimps. Dit dekentje was trouwens ook eerder opzij gelegd door Swella, die lijkt alle dekentjes voor zichzelf te willen houden.

Het dekentje is slechts één van de bestaande voorbeelden en het is natuurlijk maar één observatie, die wellicht ook op verschillende manieren geïnterpreteerd kan worden. Hoewel nog niet alles bekend is, is wel duidelijk dat bij primaten (inclusief chimps) rang vaak een rol speelt bij wie van wie steelt. Ook is soms belangrijk of er bijstanders zijn die kunnen tellen als getuige. Zoals verwacht stelen dominatere individuen vaker van onderdanige individuen dan andersom. Het kan ook nog verschillen per geslacht.

“Interspecifieke kleptoparasitisme” – een voorbeeld waarbij chimps mensen bestelen

Het moge duidelijk zijn: ook chimps stelen. Ze stelen voornamelijk voedsel, maar niet alleen van soortgenoten en ook niet altijd om te eten. Zo hebben gedragspsychologen aangetoond dat vrouwelijke chimps paren met mannetjes die hen het meeste of beste fruit aanbieden. Mannetjes stelen daarom de meest gewilde vruchten, zoals papaja, vanuit fruittuinen van mensen om de vrouwtjes chimps mee te kunnen versieren.

Figuur 3: Papaya is voor chimps net als wat chocolade bij mensen is: mannetjes gebruiken deze gewilde vruchten om vrouwtjes te versieren. Derhalve is het geen noodzakelijk voedsel-item, maar toch waardevol genoeg om te stelen uit fruittuinen van de mens.

Het is natuurlijk niet met honderd procent zekerheid te zeggen dat de chimps zich ook daadwerkelijk realiseren dat ze fruit van mensen stelen, maar ze realiseren zeker het gevaar dat erbij komt kijken indien zij betrapt worden. Verder zijn recentelijk chimps in het wild geobserveerd die, in een ‘dieventeam’, gezamenlijk de prooi van een luipaard stalen om vervolgens zelf het vlees te eten.

Het valt uiteraard te bediscussiëren of iets überhaupt ‘stelen’ genoemd kan worden indien het niet zeker is of het dier zich bewust is van het principe van eigendom, maar wetenschappers hanteren vaak het idee dat dieren ‘territoriaal’ zijn en daarom toch op een bepaalde manier moeten weten wanneer zij stelen – zeker de intelligente chimps.

Meer informatie

Wil je meer weten over stelen of heb je andere vragen? Contacteer dan direct het Jane Goodall Instituut Nederland of de auteur van dit ChimpGlimp artikel. Wij zoeken het graag voor je uit!

JGI NL: info@janegoodall.nl

Manon de Visser: manon.devisser@janegoodall.global

PS: Met dit verhaal willen wij zeker niemand aansporen om meer te gaan stelen. Maar stelen is een gedrag dat evolutionair gezien gemakkelijk te verklaren is en het komt frequent en in verschillende varianten voor, bij mens, chimp en andere organismen.

Vergeet ons ook niet te volgen op social media!

Bronnen:

  • https://en.wikipedia.org/wiki/Kleptoparasitism (geraadpleegd op 03-02-2020)
  • https://www.mentalfloss.com/article/50558/animal-kingdom-kleptos-7-species-steal (geraadpleegd op 03-02-2020)
  • Brown, Gillian R., Rosamunde EA Almond, and Yfke Van Bergen. “Begging, stealing, and offering: food transfer in nonhuman primates.” (2004).
  • Gonçalves, André. “Blanket stealing in captive chimpanzees ( Pan troglodytes verus ) : An observed case of spontaneous fairness related behavior.” (2016).
  • Hockings, Kimberley J., et al. “Chimpanzees share forbidden fruit.” PLoS One 2.9 (2007).
  • Riedel, Julia, et al. “Social rank overrides environmental and community fluctuations in determining meat access by female chimpanzees in the Taï National Park, Côte d’Ivoire.” PeerJ 8 (2020): e8283.

Onze Cozy bij opvangcentrum Chimp Eden is er zelfs YouTube beroemdheid mee geworden.