fbpx

Gombe 60: Het zestigjarige onderzoek van Jane Goodall

Gombe 60: Het zestigjarige onderzoek van Jane Goodall
9 juni 2020 Fien Lindelauff

Gombe 60: Het zestigjarige onderzoek van Jane Goodall

Op 14 juli 2020 is het precies 60 jaar geleden dat dr. Jane Goodall haar eerste stap zette in Gombe, Tanzania. In opdracht van Louis Leakey begon Jane hier de chimpansees in het wild te bestuderen. Dit onderzoek veranderde voorgoed hoe wij over dieren denken. En na 60 jaar loopt dit onderzoek nog steeds! Maar hoe en waarom begon dit onderzoek naar de wilde chimpansees?

De weg van Jane Goodall

Young Jane Goodall

Jane Goodall in 1953

De reis van Dr. Jane Goodall naar Gombe van bijna 60 jaar geleden, om chimpansees in het wild te bestuderen, was het resultaat van veel hard werk en toewijding. Jane’s passie voor wilde dieren was een belangrijke drijfveer die haar motiveerde om naar Afrika te reizen om hen te bestuderen en over hen te schrijven.

Tijdens een bezoek aan de boerderij van een vriend in Kenia, toen Jane begin twintig was en geen enkele ervaring had, had ze het geluk dat ze door haar achtergrond in secretarieel werk toevallig Dr. Louis Leakey ontmoette. Zo sloeg ze de weg naar wetenschappelijke ontdekkingen in. Maar wie was Louis Leakey?

Louis Leakey

Louis Leakey werd in 1903 geboren en bracht een deel van zijn jeugd door in Kenia. Tijdens zijn carriere richtte hij zich op antropologie, Afrikaanse archeologie en paleontologie. In opdracht van Cambridge bestudeerde hij in Oost-Afrika menselijke fossielen, waarbij hij vele opgravingen deed.

Louis Leakey

Louis Leakey

Menselijke evolutie

In de jaren twintig en dertig werden vroege tijdslijnen van de menselijke evolutie nog niet algemeen geaccepteerd. Leakey en zijn vrouw Mary werkten in de Olduvaikloof in Tanzania, waar ze delen van het menselijke fossielenbestand ontdekten, inclusief onze vroege voorouders Homo habilis, Homo erectus, en hun Acheuleaanse gereedschappen.

Het bestuderen van mensapen

Hun onderzoek zorgde voor nieuwe inzichten in de menselijke evolutie binnen en buiten Afrika, en in de anatomische kenmerken en gedragskenmerken van ’s werelds eerste mensachtigen (de familie Hominidae omvat mensen, bestaande mensapen en uitgestorven vroege menselijke voorouders). Door deze bevindingen begon Leakey te beseffen dat een cruciale stap in het begrijpen hoe onze vroege voorouders leefden inhield, dat er meer moest worden geleerd over het gedrag van onze meest naaste levende mensaapverwanten – chimpansees, gorilla’s en orang-oetans.

De ontmoeting tussen Louis Leakey en Jane Goodall

Op dat punt kruisten de werelden van Jane Goodall en Louis Leakey elkaar. Dr. Leakey huurde Jane in als zijn secretaresse en was onder de indruk van haar oog voor detail, haar geduld en haar uitgebreide kennis op het gebied van wilde dieren. Leakey zocht naar iemand met een frisse blik en een vurige geest – iemand die dingen kon observeren zoals mensen uit de bestaande wetenschappelijke gemeenschap dat niet zouden kunnen. Hoewel Jane geen officiële opleiding had, huurde Leakey haar in om chimpansees in het wild te bestuderen.

Jane Goodall with Louis Leakey

Jane with Louis Leakey

De Trimates

De 26-jarige Jane Goodall reisde als Leakeys leerling in 1960 af naar Tanzania om de chimpansees voor haar onderzoek te vinden. Leakey maakte dit mogelijk door haar te helpen een beurs van de Wilke Foundation te krijgen. Gelijktijdig huurde hij ook Biruté Galdikas in om orang-oetans te bestuderen, en Dian Fossey voor het bestuderen van gorilla’s. Zij stonden bekend als de Trimates en hebben er samen voor gezorgd dat we belangrijke inzichten in onze mensaapverwanten en onszelf hebben verkregen.

jane goodall and baby flint

Jane Goodall en baby Flint in Gombe

Bevindingen van Jane

In 1960 meldde Jane voor het eerst dat chimpansees dunne grassprieten gebruikten om tussen de gaten in boomstammen en aarde op de grond naar mieren te vissen. Plotseling werd een eigenschap die voorheen als bepalend voor mensen werd gezien – het gebruiken en ontwikkelen van gereedschap – op de proef gesteld. Leakey, die dikwijls met tegenstanders werd geconfronteerd, reageerde met de beroemde woorden: ‘Nu moeten we de begrippen ‘gereedschap’ en ‘mens’ herdefiniëren, of chimpansees vanaf nu als mensen beschouwen’.

Cambridge

Leakey moedigde Jane aan om haar doctoraat in de ethologie aan de universiteit van Cambridge te behalen en om financiering van National Geographic te verkrijgen. Door haar legitieme onderzoek en het internationale bereik van National Geographic begon de wereld het ‘mensachtige’ sociale gedrag en de persoonlijkheden van chimpansees te begrijpen en te accepteren. Dit zette de toon voor vervolgonderzoek naar de intelligentie en emoties van andere niet-menselijke dieren, en ons eigen gedrag. Het onderzoek van Jane Goodall wordt nog steeds voortgezet, en is hiermee de langstlopende studie naar chimpansees in het wild.

De impact van 60 jaar onderzoek

Deze twee opmerkelijke wetenschappers volgden hun instinct en steunden elkaar in een tijd waarin weinig mensen in hun theorieën en werk geloofden. Dankzij de ontdekkingen die Dr. Leakey en Dr. Goodall deden, weten we nu niet alleen meer over de menselijke evolutie en welk gedrag we gemeen hebben met onze vroege voorouders en andere mensapen, maar ook zoveel meer over onze plaats in het grote web van het leven op deze planeet. Lees hier hoe het Gombe Stream Onderzoekcentrum Jane’s onderzoek voortzet.

Het onderzoek van Jane Goodall wordt nog steeds voortgezet

Wil jij ook bijdragen aan de voortzetting van Jane’s onderzoek? Met jouw bijdrage kan het Gombe Stream Onderzoekscentrum blijven bestaan!

Tekst: Renuka Surujnarain

Vertaling: Yfke van Vuurden