fbpx

Wat is het verschil tussen chimpansees, apen en mensen?

Wat is het verschil tussen chimpansees, apen en mensen?
12 January 2021 Fien Lindelauff

CHIMPS, MENSEN EN APEN: WAT IS HET VERSCHIL?

Door: Maxine Laberge
Vertaling: Yfke van Vuurden
Controle: Manon de Visser

Het is eindelijk tijd om het recht te zetten: hoeveel we ook houden van aapjes, het onderzoek van Dr. Goodall en het werk van het Jane Goodall Instituut heeft zich vooral op chimpansees gericht, niet op apen. De belangrijkste vraag die hierbij ontstond is: Wat is het verschil tussen chimpansees, mensen en apen?

Algemene informatie

Apen, chimpansees en mensen zijn primaten. Primaten zijn zoogdieren, gekenmerkt door hun geavanceerde cognitieve ontwikkeling en vermogens, grijpende handen en voeten en naar voren gerichte ogen, samen met andere kenmerken. Sommige primaten (waaronder sommige mensapen en bavianen) bewegen zich typisch over de grond, andere leven in de bomen, maar alle primaatsoorten hebben het vermogen om in bomen te klimmen.

Miljoenen jaren geleden ontwikkelden de voorouders van de primaten verschillende bepalende kenmerken van elkaar, en vertakten zich in vele soorten binnen verschillende groepen. Pas vele jaren later stelde men pas de vraag: Wat is het verschil tussen chimpansees, mensen en apen?

Poten chimpansee en voeten mens

De voeten van een chimpansee in vergelijking met die van een mens

Dat kan verwarrend worden, vanwege de talloze categorieën primaten: mensapen, kleine apen, en Oude/Nieuwe Wereld apen lijken veel op elkaar. Alle groepen hebben soortgelijke kenmerken, maar er zijn kenmerken die ons scheiden. Mensapen (mensen, chimpansees, bonobo’s, gorilla’s en orang-oetans) hebben over het algemeen grotere hersenen, grotere lichamen en geen staart.

Dr. Goodall gebruikt Mr. H (een apenknuffel die overal met haar mee reist) in haar lezingen om dit verschil te demonstreren, door het publiek te vragen: ‘Hoe kunnen we zien dat Mr. H geen chimpansee is?’ Dan houdt ze Mr. H aan zijn staart omhoog en zegt: ‘Chimpansees hebben geen staart!’

De verschillende categorieën:

Nu we weten hoe we mensapen kunnen identificeren, maar hoe zit dat met andere apen? Er zijn veel verschillende soorten apen.

1. De mens
1. De mens

2. De grote en kleine mensaap
2. De grote en kleine mensapen

3. Andere apen en halfapen
3. Andere apen en halfapen

Er is onderscheid gemaakt tussen de grote mensapen en de kleine mensapen, zoals de gibbon. Deze hebben meestal lange armen en iets kleinere hersenen.

Ten slotte zijn apen onderverdeeld in Nieuwe Wereld en Oude Wereld Apen. Veel Oude en Nieuwe Wereld apen hebben staarten, lopen meestal op handen en voeten zoals katten en honden en hebben de kleinste hersenen van de groepen. Onder de noemer Oude Wereld apen vallen onder andere bavianen en echte meerkatten, terwijl kapucijnapen en slingerapen Nieuwe Wereld apen zijn.

 

Vanaf 45 euro adopteer jij symbolisch een chimpansee en ontvang jij updates en een certificaat.

 

Chimpansee en de mens

Een veelvoorkomende misvatting is dat chimpansees voorouder van de mens zijn. Chimpansees en mensen hebben een recente gemeenschappelijke voorouder en terwijl een deel van deze voorouderlijke groep zich langs één lijn ontwikkelde tot de moderne chimpansee, ontwikkelden anderen zich van deze voorouder langs een lijn met verschillende soorten van de vroege mens, en uiteindelijk tot de Homo sapiens die we nu kennen. Chimpansees staan genetisch gezien het dichtst bij de mens,  sterker nog met chimpansees delen we ongeveer 98,6% van ons DNA.  Ook spelen we allebei, hebben we gecompliceerde emoties en intelligentie en hebben we een vergelijkbare lichaamsbouw.

De stamboom die de evolutie van de apen weergeeft

De stamboom die de evolutie van de apen weergeeft

Deze taxonomie (of de systematische classificatie van organismen) is voor het verhaal van Dr. Goodall en het Jane Goodall Instituut ook ontzettend belangrijk. De ontmoeting tussen Dr. Goodall en de beroemde paleoantropoloog Dr. Louis Leakey in Kenia leidde tot haar eerste onderzoek in Gombe, Tanzania. Dr. Leakey probeerde de vroege mens te begrijpen en omdat hij als enige referentiepunt de gefossiliseerde resten van vroege mensen en ander bewaard gebleven cultureel materiaal had, kon hij niet volledig begrijpen hoe vroeg menselijk gedrag eruit had kunnen zien. Toen hij Jane ontmoette, met haar passie voor en kennis over dieren, wist hij dat ze de perfecte kandidate was om chimpansees te bestuderen. Hieruit kon hij concluderen welk gedrag waarschijnlijk gelijk was aan onze meest recente voorouder en vroege mensen. Dr. Leakey vroeg Jane om chimpansees te bestuderen, Dian Fossey om berggorilla’s te bestuderen, en Birute Galdikas om orang-oetans te bestuderen. Ze werden bekend als ‘de Trimates’.

Het onderzoek van Jane

De revolutionaire onderzoeken van Dr. Jane Goodall betekenen vandaag de dag nog altijd veel voor biologen en primatologen wereldwijd.

Tijdens haar onderzoek deed Dr. Goodall een revolutionaire ontdekking, toen ze observeerde hoe chimpansees in Gombe gereedschap maakten en gebruikten. Het was baanbrekend, omdat het betekende dat alles wat wetenschappers dachten te weten over wat mensen en chimpansees van elkaar onderscheidt, opnieuw gedefinieerd moest worden. Bovendien herdefinieerde dit het idee dat mensen ‘buiten’ het dierenrijk stonden en plaatste mensen in plaats daarvan bij de rest van het dierenrijk. Het leidde ook tot de onthulling dat andere dieren ook gereedschap maken en gebruiken en emoties, intelligentie en gevoel hebben.

Onze relatie met andere primaten is een dynamische – en zoals Jane dikwijls heeft gezegd: ‘Chimpansees hebben ons, meer dan ieder ander levend wezen, geholpen te begrijpen dat er geen scherpe lijn bestaat tussen mensen en de rest van het dierenrijk. Het is een erg wazige lijn, die steeds waziger wordt.’

 

Adopteer een chimpansee!

Vanaf 45 euro adopteer jij symbolisch een chimpansee en ontvang jij updates en een certificaat.