fbpx

De rode lijst, wat is dat eigenlijk?

De rode lijst, wat is dat eigenlijk?
7 June 2021 Linda van Hage

De rode lijst, wat is dat eigenlijk?

Door: Ilse Passchier

We zien het steeds vaker, diersoorten die op de zogenaamde ‘rode lijst’ komen te staan. Ze krijgen de term ‘bedreigd’ aan zich verbonden en onder die vermelding komen ze al snel in de media bekend te staan. Ook de chimpansee is er inmiddels een van. Maar wat houdt een rode lijst nu eigenlijk in, hoe komt een soort op de lijst,  en wat betekent het überhaupt als een diersoort ‘bedreigd’ is?

De zesde massa-extinctie

Momenteel gaat het slecht met de biodiversiteit op aarde, daar zijn de meeste mensen inmiddels van op de hoogte. In de hele aardse historie hebben we 5 keer eerder waargenomen dat er in zo’n hoog tempo zo veel soorten uitsterven. Voorheen waren dit soort massa-uitstervingen, ofwel massa-extincties genoemd, het gevolg van grote veranderingen in de condities op aarde. Voorbeelden zijn bijvoorbeeld uitbarstingen van vulkanen of inslagen van meteoren. Deze impacten veranderde het heersende milieu zo sterk dat ze een golf uitstervingen van soorten met zich meebrachten. Op dit moment zien we echter dat op een nog hoger tempo dan in het hele verleden soorten verdwijnen, dit keer niet door een meteoor of vulkaan, maar door invloeden van de mens. Wetenschappers spreken daarom ook wel van de ‘6de massa-extinctie’

Om de biodiversiteit van de aarde toch te behouden zijn velen, zoals het Jane Goodall Instituut hard aan het werk om soorten te beschermen. Maar om dit te kunnen doen is het van uiterst belang om eerst in kaart te brengen hoe het met de verschillende soorten gaat. Wie zijn in gevaar? En waardoor? Pas dan kan je op zoek naar oplossingen en mogelijke manieren van bescherming. 

 

Geef een adoptiechimp cadeau!

Dankzij jouw steun kunnen wij de leefgebieden van de chimpansees blijven beschermen. Geef een adoptie kado en maak zo samen het verschil!

Het onderliggende idee

Om deze reden is in 1964 de zogenoemde International Union for Conservation of Nature’s Red List of Threatened Species, ofwel de IUCN red list, opgericht. Dit is de rode lijst die bekend is en bepaald of een diersoort al dan niet het label ‘bedreigd’ an zich verbonden krijgt. Inmiddels is het de grootste en meest gebruikte databron voor informatie over de status wat betreft bedreiging ter wereld. Maar wat deze lijst zo belangrijk maakt is dat hij naast getallen over hoeveelheid individuen, ook een beschrijving biedt van het leefgebied, de populatiegrootte, de ecologie en bedreigingen betreffende de soort geeft. Door deze vele informatie wordt de IUCN red list in bijna alle gevallen als naslagwerk door overheden en ontzettend veel natuurbeschermingsorganisaties en onderwijsinstellingen gebruikt. 

De barometer van het leven

Een manier waarop je naar de rode lijst zou kunnen kijken, is door deze te vergelijken met een barometer. Op dezelfde manier als een barometer de luchtdruk meet om ons voor te bereiden op slechte weerscondities, helpt de rode lijst ons de druk op soorten te meten. Door deze gegevens kunnen we ons dan voorbereiden op wat er een soort te wachten staat en hoe we de soort het beste kunnen helpen.

 

Naar welke soorten kijkt men?

Momenteel zijn er van veel soortgroepen al overzichten gemaakt die een goed beeld scheppen van de status van een soort. Naast het bestuderen van nieuw ontdekte soorten, houdt de IUCN zich ook bezig met het continue herevalueren van al bestudeerde soorten. Op basis van deze gegevens kun je dan conclusies trekken over hoe slecht het met een soort gaat en hoe snel zij in getale afnemen. Wat ook de IUCN red list ziet is dat de biodiversiteit sterk afneemt. Momenteel staan er meer dan 134.000 soorten op de IUCN rode lijst, waarvan er meer dan 37.000 met uitsterven bedreigd zijn.

Waar komt de data vandaan?

De data op de rode lijst hoeft helemaal niet afkomstig te zijn van wetenschappers. Sterker nog, in principe mag data door iedereen worden opgestuurd die voldoende kennis over een soort heeft. Deze data wordt vervolgens beoordeeld door de IUCN en dan kunnen er conclusies aan worden verbonden. Het is namelijk natuurlijk wel zo dat er strenge eisen aan de data verbonden zitten om deze als valide te beschouwen. Vaak is het daarom zo dat informatie verzameld wordt door groepen wetenschappers in de vorm van onderzoek naar een gegeven soort.  

“The IUCN Red List tells us where we ought to be concerned and where the urgent needs are to do something to prevent the despoliation of this world. It is a great agenda for the work of conservationists.”

 – Sir David Attenborough

De verschillende classificaties

Nadat alle data is verzameld wordt deze uitvoerig door de IUCN en haar aangesloten netwerk van wetenschappers bekeken en bediscussieerd. En dan is het tijd om de getallen om te zetten naar de labels. Wat zeggen de nummers over hoe het gaat met de soort? Hiervoor zijn verschillende klasses opgericht. Het mooie hiervan is dat de lijst een erg overzichtelijk systeem gebruikt wat makkelijk te begrijpen is. Er zijn 9 verschillende categorieën:

  1. Not Evaluated, naar deze soorten is nog niet gekeken. 
  2. Data deficient (DD) Dit zijn de soorten waar te weinig informatie over is om een oordeel over te kunnen vellen. Het kan zo zijn dat het een soort is die we allemaal kennen, maar waarvan het onbekend is hoeveel er nu precies van zijn. 
  3. Least Concern (LC), dit zijn soorten waar het gezien de omstandigheden ‘goed’ mee gaat. 
  4. Near Threatened (NT), Dit zijn de soorten die net niet onder het begrip ‘bedreigd’ vallen, maar wel erg dichtbij liggen. Dit zijn de soorten die waarschijnlijk in de nabije toekomst wel bedreigd zullen raken. 
  5. Vulnerable (VU), Dit zijn soorten die gevoelig zijn voor uitsterven in het wild. 
  6. Endangered (EN), Deze soorten zijn erg bedreigd. 
  7. Critically endangered (CR), de toestand van soorten in deze klasse is kritiek
  8. Extinct in the wild (EW), deze soorten zijn in het wild al uitgestorven. Ze bestaan enkel nog in gevangenschap of in teelt. 
  9. Extinct (EX), dit zijn de uitgestorven soorten. Alleen als er geen enkele twijfel meer over bestaat dat het laatste individu is gestorven komt een soort in deze categorie terecht. 

Door soorten in deze categorieën in te delen is het duidelijk voor iedereen, wetenschapper of niet, duidelijk hoe het gaat met een soort. Overheden en wetenschappers gebruiken de lijst daarom dagelijks om beslissingen betreffende natuur kwesties te maken. Ook zijn alle criteria voor de indeling publiekelijk toegankelijk, dus kan iedereen zien waarop de indeling gebaseerd is.  

Hoe gaat het met de chimpansee volgens de lijst?

Officieel is de chimpansee door de IUCN rode lijst voor het laatst wereldwijd geëvalueerd in 2016 en is toen geclassificeerd als behorende tot de categorie “endangered”, ofwel bedreigd. Met als grootste bedreigingen huisvesting- en commerciële ontwikkeling, agri- en aquacultuur, energieproductie en mijnen, transport (wegen en sporen), jacht en boskap, invasieve ziekten en een shift in habitat. De soort neemt sterk in getale af en bescherming is belangrijker dan ooit tevoren om de soort te kunnen redden. 

De lijst is toegankelijk voor iedereen en erg mooi vormgegeven. Wil je meer leren over een bepaalde soort? Of ben je gewoon nieuwsgierig? Dan is het zeker de moeite waard om eens een kijkje op de website te nemen en meer te leren hoe het met alle mooie soorten op onze aarde gaat. 

 

Bronnen 

https://cmsdocs.s3.amazonaws.com/RedListGuidelines.pdf
https://www.iucnredlist.org/species/15933/129038584 https://www.iucnredlist.org/about/background-history
https://www.iucnredlist.org/about/barometer-of-life
https://www.synchronicityearth.org/partner/iucn-red-list-of-threatened-species/