Op 14 juli vieren we World Chimpanzee Day. Op die dag in 1960 zette Jane Goodall voor het eerst voet in Gombe, Tanzania, waar zij begon aan het onderzoek dat onze kijk op chimpansees voorgoed zou veranderen.
Wat begon met één jonge vrouw, een notitieboekje en een grote dosis nieuwsgierigheid, inspireert vandaag de dag nog steeds nieuwe generaties onderzoekers. Ook hier in Nederland.
Een inspirerend voorbeeld daarvan zijn leerlingen Suus Braaksma en Suze van Limpt uit 6vwo van De Nieuwste School in Tilburg. Met hun profielwerkstuk over chimpansees behoren zij tot de winnaars van de prestigieuze KNAW-Onderwijsprijs 2025, een landelijke onderscheiding voor uitzonderlijke profielwerkstukken van vwo-leerlingen.
Nieuwsgierigheid als startpunt
Jane Goodall had geen universitaire opleiding toen zij in 1960 naar Gombe National Park in Tanzania vertrok. Wat zij wel had, was een enorme nieuwsgierigheid naar dieren en een open blik op de wereld om haar heen. Juist die eigenschappen vormden de basis voor ontdekkingen die de wetenschap voorgoed veranderden.
Diezelfde nieuwsgierigheid zien we terug bij Suus en Suze. Voor hun profielwerkstuk verdiepten zij zich in gedrag bij chimpansees en onderzochten zij een complexe vraag die raakt aan zowel menselijk als dierlijk gedrag. Hun creatieve aanpak en grondige onderzoek werden beloond met een plek tussen de beste jonge onderzoekers van Nederland.
Wat is de KNAW-Onderwijsprijs?
De KNAW-Onderwijsprijs wordt jaarlijks uitgereikt door de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen. De prijs bekroont de beste profielwerkstukken van Nederlandse vwo-leerlingen en stimuleert wetenschappelijke nieuwsgierigheid, kritisch denken en onderzoekstalent.
Dat Suus en Suze deze prijs hebben gewonnen binnen de categorie Natuur & Gezondheid is een bijzondere prestatie en een mooie erkenning voor hun onderzoek.
De KNAW over hun onderzoek: “Krijsende apenmannen in Beekse Bergen deden Suus en Suze denken aan hun klasgenoten en aan de machocultuur met Andrew Tate als bekend voorbeeld. Om het beter te begrijpen, vergeleken ze machogedrag bij mannelijke adolescenten met dat van chimpansees. Hun onderzoek met turflijsten van machogedragingen leerde bijvoorbeeld dat de verbale gedraging ‘denigrerend praten over iemand’ de prominentste macho-gedraging was onder jongens.
De twee scholieren deden ook literatuurstudie en expertinterviews. Dat leerde hen onder meer dat adolescenten relatief meer machogedrag vertonen dan chimpansees, doordat zij zich in wisselende sociale groepen bewegen; chimpansees zijn 24 uur per dag samen.”
Alle winnaars ontvangen € 2000,- als toelage voor hun eerste collegejaar. De prijs wordt mede mogelijk gemaakt door het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.
Een nieuwe generatie onderzoekers
Bij hun onderzoek werden Suus en Suze begeleid door Sarah Mutsaers, die al jarenlang verbonden is aan het Jane Goodall Instituut Nederland en het jongerenprogramma Roots & Shoots. Zij ziet in hun werk precies de kwaliteiten die Jane altijd heeft aangemoedigd bij jonge mensen.
“Nieuwsgierigheid, verwondering, drive, een scherpe maar open blik en nu óók een KNAW-Onderwijsprijs! Suze en Suus tackelden ‘even’ een toch best complexe vraag in deze tijd met al deze vaardigheden en een creatieve insteek om er meer van te begrijpen.
‘Ik heb duizenden opvolgers’, zei Jane Goodall in 2023. Ze bedoelde de jonge mensen die vragen stellen, kijken, inspireren en vooral doen. Zij maken het meer dan waar. Gefeliciteerd, heel erg verdiend!”
Sarah begeleidt al jaren jongeren die via Roots & Shoots hun nieuwsgierigheid omzetten in actie. Dat maakt deze prestatie extra bijzonder: het laat zien hoe de volgende generatie niet alleen geïnspireerd raakt door Jane’s werk, maar daar ook zelf op voortbouwt.
Jane’s nalatenschap leeft voort
Tijdens een bezoek aan Nederland in 2023 zei Jane Goodall dat zij inmiddels “duizenden opvolgers” heeft. Daarmee doelde zij op jonge mensen overal ter wereld die vragen durven stellen, onderzoek doen en zich inzetten voor een betere toekomst. Deze mooie prestatie van Suus en Suze laat precies zien wat Jane daarmee bedoelde.
Ruim 66 jaar nadat Jane haar onderzoek begon in Gombe, inspireert haar werk nog steeds jonge mensen om de natuur beter te begrijpen en te beschermen. Niet alleen in Tanzania, maar ook hier in Nederland.
Wij feliciteren Suus en Suze, en alle andere winnaars, van harte met hun prachtige prestatie en wensen hen veel succes bij de verdere uitreiking van de KNAW-Onderwijsprijs. Hun nieuwsgierigheid, doorzettingsvermogen en enthousiasme geven hoop voor de toekomst. Precies zoals Jane Goodall dat altijd voor ogen had.
Meer over Roots & Shoots
