Eerder dit jaar werd bekend dat een onlangs ontdekte kameleonsoort, Nadzikambia goodallae, is vernoemd naar Jane Goodall. Daarmee voegt deze bijzondere kameleon zich bij een groeiende lijst van dieren, planten en zelfs fossielen die de naam van Jane dragen: een eerbetoon aan haar levenslange inzet voor natuurbehoud, wetenschap en de bescherming van wilde dieren.
Wist je bijvoorbeeld dat er ook een orchidee naar Jane Goodall is vernoemd? En nog bijzonderder: deze orchidee is verbonden aan Nederland én aan een bijzondere vriendschap tussen Jane en een Nederlandse botanicus.
De Jane-Goodallorchidee
Op World Orchid Day, 3 september, staan we stil bij een bijzondere orchidee die de naam van Jane Goodall draagt: Dendrobium goodallianum, beter bekend als de Jane-Goodallorchidee.
De wilde orchidee werd ontdekt tijdens een verzameltocht in Papoea-Nieuw-Guinea door medewerkers van de Hortus botanicus Leiden en Naturalis. Toen de plant in Leiden voor het eerst tot bloei kwam, werd duidelijk dat het om een voor de wetenschap onbekende soort ging.
Maar hoe kwam deze bijzondere wilde orchidee uiteindelijk aan de naam van Jane? Daarin speelde Rogier van Vugt, hoofd horticultuur van de Hortus botanicus Leiden, een belangrijke rol. Rogier en Jane waren jarenlang bevriend en hadden regelmatig contact, vooral via e-mail. Rogier hielp Jane ook bij haar boek Seeds of Hope.
Op een dag vertelde Jane hem dat er in Singapore al een orchidee naar haar was vernoemd. Het ging om een door mensen gekweekte hybride. Rogier vroeg haar daarop of er ooit een wilde plant of diersoort naar haar was vernoemd. Jane vertelde dat dit nog nooit was gebeurd.
Rogier liet haar vervolgens een foto zien van de bijzondere wilde orchidee die in de Hortus werd onderzocht. Jane was onder de indruk van de plant, die bovendien een opvallende geur van kokos en vanille verspreidt. Niet veel later werd besloten de soort naar haar te vernoemen.
In 2015 kreeg de orchidee officieel de naam Dendrobium goodallianum.
Een zeldzame schoonheid
De Jane-Goodallorchidee kent verschillende bijzondere eigenschappen. De plant is een epifyt: een plant die op andere planten groeit zonder daar voedingsstoffen aan te onttrekken. De orchidee kan tot ongeveer 1,60 meter hoog worden en komt oorspronkelijk uit Papoea-Nieuw-Guinea.
Daar groeit hij onder meer langs rivieroevers en in verstoorde vegetatie, op ongeveer 450 meter hoogte. Tussen maart en juni komt de orchidee tot bloei. De bloemen zijn slechts één dag te bewonderen en hebben zachte tinten van crème, wit en lila. Daarnaast verspreidt de bloem een opvallende kokos- en vanillegeur. Juist die korte bloeitijd maakt de bloei extra bijzonder.
“Er is eerder een plant naar mij vernoemd, een roos, maar dat is een gecultiveerde plant. Deze orchidee is wild, en dat maakt de vernoeming nog indrukwekkender.”
– Dr. Jane Goodall
Een bijzondere herinnering aan Jane
De vernoeming van de orchidee was voor Jane extra bijzonder. Tijdens haar bezoek aan de Hortus kreeg ze het eerste etiket met de naam Dendrobium goodallianum mee, samen met een paar blaadjes van de plant. Ze bewaarde deze als aandenken in haar agenda.
Rogier van Vugt en Jane Goodall hadden jarenlang contact en waren bevriend. Hun gesprekken gingen regelmatig over de natuur en wetenschap, maar soms ook over de bijzondere details die Jane’s nieuwsgierigheid wisten te prikkelen. Zo vroeg ze Rogier ooit om een foto van de knollen van een orchidee, nadat ze had gehoord dat het woord ‘orchidee’ is afgeleid van het Griekse órkhis, dat ‘teelbal’ betekent, vanwege de vorm van de knollen…
Rogier maakte de foto zelf. Uiteindelijk kreeg die zelfs een plek in een van Jane’s boeken. Een kleine, persoonlijke herinnering die mooi past bij Jane’s nieuwsgierigheid naar de natuur en haar gevoel voor humor.
Inmiddels is de Jane-Goodallorchidee vermeerderd en gedeeld met andere mensen en botanische tuinen: iets waar Jane volgens Rogier bijzonder blij mee was.
Bedreigd voordat we haar leerden kennen
Het verhaal van deze orchidee laat ook zien hoe kwetsbaar biodiversiteit kan zijn. De plant werd oorspronkelijk gevonden in Papoea-Nieuw-Guinea, een gebied waar sinds de ontdekking grootschalige houtkap heeft plaatsgevonden. Wetenschappers vrezen dat het oorspronkelijke leefgebied van de soort inmiddels ernstig is aangetast of zelfs verdwenen.
Daarmee staat de Jane-Goodallorchidee symbool voor een grotere uitdaging: het beschermen van soorten voordat ze verdwijnen. Het onderstreept het belang van onderzoek, natuurbehoud en internationale samenwerking om unieke planten- en diersoorten te behouden voor toekomstige generaties.
Jane’s nalatenschap in Nederland
De band tussen Jane Goodall en Nederland gaat al vele jaren terug. Ook na haar overlijden afgelopen jaar blijft haar gedachtegoed zichtbaar en voelbaar.
Haar bijzondere relatie met Rogier en de Hortus botanicus Leiden is daar een mooi voorbeeld van. De Jane-Goodallorchidee herinnert niet alleen aan haar levenslange verbondenheid met de natuur, maar ook aan de vele mensen die haar inspireerden, met haar samenwerkten en haar boodschap verder uitdragen.
In het Leidsch Dagblad vertelde Rogier na Jane’s overlijden over zijn herinneringen aan haar en haar onvermoeibare inzet:
“Een bejaardenhuis was niets voor haar. Ze gunde zichzelf niet eens vakantie, dus zeker geen pensioen.”
— Rogier van Vugt, Hortus botanicus Leiden (bron: Leidsch Dagblad, door Wilfred Simons)
Zijn woorden passen misschien wel precies bij het beeld dat de Jane-Goodallorchidee oproept: een levende herinnering aan een vrouw die haar leven lang nieuwsgierig bleef, zich bleef inzetten voor de natuur en anderen inspireerde om hetzelfde te doen.
Meer soorten vernoemd naar Jane
De Jane-Goodallorchidee staat niet alleen. In de loop der jaren zijn meerdere soorten naar Jane Goodall vernoemd, waaronder verschillende insecten, fossielen en recenter ook de kameleon Nadzikambia goodallae uit Mozambique.
Deze vernoemingen zijn meer dan een wetenschappelijke traditie. Ze vormen een blijvend eerbetoon aan een vrouw die generaties onderzoekers, natuurbeschermers en dierenliefhebbers heeft geïnspireerd om zich in te zetten voor een betere wereld voor mens, dier en natuur.
Zoals Jane zelf vaak zei:
“Alleen als we begrijpen, zullen we geven om iets. Alleen als we geven om iets, zullen we helpen. Alleen als we helpen, kan iets worden gered.”
– Dr. Jane Goodall
Bron en beelden: Jane-Goodallorchidee | NVBT, Petra Sonius, Rogier van Vugt en Janko Duinker.
In de media
BNN VARA: Orchidee vernoemd naar Jane Goodall (3 oktober 2014)
Omroep West: Hortus Botanicus Leiden vernoemt orchidee naar Jane Goodall (2 oktober 2014)
Universiteit Leiden: Jane Goodall in Hortus bij meet & greet (26 mei 2015)
