Voor duizenden middelbare scholieren is de examenperiode momenteel in volle gang. De Volkskrant sprak met hoogleraar filosofie Ronald van Raak over het HAVO-examen filosofie, waarin klimaatverandering en de relatie tussen mens en natuur centraal stonden, met speciale aandacht voor Jane Goodall.
Bij het Jane Goodall Instituut Nederland vinden we het natuurlijk bijzonder en hoopgevend om te zien dat Jane dit jaar een plek kreeg in het HAVO-examen filosofie. Juist jongeren uitdagen om kritisch na te denken over de relatie tussen mens, dier en natuur was iets wat Jane haar hele leven belangrijk vond.
Thema klimaatverandering
“Makkelijk was het niet, wel leuk!” zegt hoogleraar filosofie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en voormalig Tweede Kamerlid voor de SP Ronald van Raak in het artikel van de Volkskrant over het examen, waarin klimaatverandering het hoofdthema vormde. Volgens hem draaide het examen niet om simpele tegenstellingen tussen klimaatalarmisten en ontkenners, maar om een diepere vraag: “Wat voor dieren zijn wij als mens?”
Een vraag die naadloos aansluit bij het werk en gedachtegoed van Jane.
Een zoektocht naar hoop
In het artikel vertelt Van Raak dat de leerlingen tijdens het examen “echt werden uitgedaagd zelf te filosoferen.” Een mooie ontwikkeling, juist in een tijd waarin vragen over natuur, klimaat en onze omgang met dieren relevanter zijn dan ooit.
In de examen-opdracht moeten passages worden ontleed uit Jane’s ‘Het boek van hoop‘. Haar ideeën over menselijke intelligentie en morele verantwoordelijkheid passen volgens Van Raak goed bij het thema van het examen.
‘Het klimaat is een actueel onderwerp, maar door Goodall aan te halen wordt het geen doemverhaal. Eerder een zoektocht naar hoop en verantwoordelijkheid.’
Hoogleraar filosofie en oud-Kamerlid Ronald van Raak
Jane veranderde in de jaren zestig wereldwijd onze kijk op chimpansees en daarmee ook op onszelf. Haar baanbrekende observaties in Gombe National Park in Tanzania lieten zien dat chimpansees gereedschap gebruiken, complexe emoties hebben en sterke sociale banden vormen, eigenschappen die lange tijd als ‘typisch menselijk’ werden gezien.
Van hoop naar actie
Maar misschien nog belangrijker is de boodschap die Jane altijd bleef uitdragen: hoop. Hoop ontstaat volgens haar wanneer mensen, en vooral jongeren, ontdekken dat hun eigen keuzes verschil kunnen maken.
“What you do makes a difference, and you have to decide what kind of difference you want to make.”
— Dr. Jane Goodall
Roots & Shoots
Die gedachte leeft vandaag voort in Roots & Shoots, het wereldwijde jongerenprogramma van Jane Goodall. Met Roots & Shoots worden jongeren met een 4-stappenplan aangemoedigd om zelf in actie te komen voor mensen, dieren en natuur, juist door nieuwsgierig te blijven, vragen te stellen en verantwoordelijkheid te nemen voor de wereld om ons heen.
Dat Jane en haar werk nu ook terugkomt in een Nederlands examen laat zien hoe relevant haar gedachtegoed nog altijd is. Niet alleen binnen de wetenschap, maar juist ook in het onderwijs en in gesprekken over de toekomst van onze planeet.
Mooi en hoopvol om te zien dat Jane’s gedachtegoed ook vandaag de dag nog duizenden Nederlandse scholieren bereikt en aanzet tot nadenken over mens, dier en natuur. Wij wensen alle leerlingen heel veel succes met hun examens de komende tijd!
Lees het volledige artikel in de Volkskrant
Bron artikel en beeld: De Volkskrant, 8 mei 2026
