Hoe leer je als jonge chimpansee om een stok te gebruiken om voedsel te verzamelen? Door goed te kijken naar anderen, veel te oefenen én soms een beetje hulp te krijgen van een ervaren soortgenoot.
Dat blijkt uit nieuw onderzoek van onze collega’s van het Jane Goodall Institute (JGI) Spanje en de Universiteit van Barcelona, gepubliceerd op 16 september 2026 in Frontiers in Psychology.
Al in 1960 ontdekte Jane Goodall tijdens haar baanbrekende onderzoek naar wilde chimpansees in Gombe, Tanzania, dat chimpansees gereedschap maken en gebruiken om voedsel te verzamelen. Ze zag hoe chimpansees takjes bewerkten en gebruikten om termieten uit hun nesten te halen. Haar langdurige observaties lieten bovendien zien hoe chimpansees van elkaar leren en gedrag van generatie op generatie doorgeven.
Meer dan 65 jaar later bouwen onderzoekers voort op die kennis.
Onderzoekers ontdekten in nieuw onderzoek dat chimpansees in het Dindefelo Community Nature Reserve gereedschap aan elkaar doorgeven. Vooral jonge, onervaren chimps profiteren daarvan. De resultaten wijzen erop dat het doorgeven van gereedschap een vorm van ‘onderwijs’ kan zijn bij wilde chimpansees.
Door onze collega’s van JGI Spanje
Een stok kan het verschil maken
De chimpansees van Dindefelo leven in een savannegebied in het zuidoosten van Senegal. Om voedsel te verzamelen, gebruiken ze verschillende gereedschappen. Zo maken ze stokken waarmee ze naar algen in water, mieren en termieten vissen.
Ook gebruiken ze zogenoemde proto-gereedschappen: ze slaan vruchten van de baobabboom tegen stenen of houten ondergronden om deze open te krijgen. Deze vaardigheden zijn niet zomaar aangeboren. Jonge chimps moeten ze leren en ontwikkelen.
Onderzoekers wilden weten welke rol sociale interacties daarbij spelen. Daarvoor analyseerden zij bijna 15 uur aan camerabeelden die tussen 2017 en 2025 op verschillende plekken in het natuurreservaat waren verzameld. In totaal werden 33 gevallen geregistreerd waarin chimpansees gereedschap aan elkaar doorgaven, naast vier gevallen waarin baobabvruchten werden doorgegeven.
Leren door te kijken én door te krijgen
De meeste overdrachten vonden plaats tussen ervaren en minder ervaren dieren. Vooral jonge chimpansees kregen gereedschap van volwassen dieren, waarbij vrouwtjes, en waarschijnlijk vaak moeders, een belangrijke rol speelden.
Wat er daarna gebeurde, is bijzonder. Nadat een jonge chimpansee gereedschap had gekregen, ging deze het gereedschap vaker gebruiken en werden er meer handelingen mee uitgevoerd. De ervaren chimpansee die het gereedschap had overgedragen, gebruikte het juist minder vaak.
Dat ondersteunt het idee dat het doorgeven van gereedschap niet alleen een toevallige interactie is. Het kan jonge chimpansees daadwerkelijk helpen om een nieuwe vaardigheid onder de knie te krijgen.
“Tool transfer is a form of teaching that, together with other social learning mechanisms, such as observation and practice, allows chimpanzees to learn how to use tools.”
– Andreu Sánchez-Megías, hoofdauteur van het onderzoek en promovendus aan de Universiteit van Barcelona.
Moeders als belangrijke leermeesters
Jonge chimpansees leren veel van hun moeder. Zij bieden niet alleen bescherming en verzorging, maar creëren ook mogelijkheden om nieuwe vaardigheden te oefenen. Een moeder kan bijvoorbeeld een gereedschap beschikbaar maken, haar jong laten meekijken of een poging om het gereedschap te gebruiken faciliteren.
Het onderzoek in Dindefelo laat zien dat deze vorm van leren waarschijnlijk belangrijk is voor het doorgeven van complexe vaardigheden van de ene generatie op de andere. Tegelijkertijd roept het nieuwe vragen op. Leren chimpansees complexere vaardigheden vaker met hulp van anderen? En worden jonge chimpansees die zelf meer begeleiding hebben gekregen later betere ‘leraren’?
Ook de rol van jonge chimpansees zelf is interessant. Niet alleen volwassen dieren kunnen een voorbeeld zijn voor anderen; ook minder ervaren dieren kunnen een rol spelen in het verspreiden van kennis binnen een groep.
Een kijkje in de cultuur van chimpansees
Onderzoek als dit laat zien hoe rijk het sociale leven van chimpansees is. Vaardigheden worden niet simpelweg van generatie op generatie doorgegeven via instinct. Chimpansees kijken naar elkaar, oefenen, experimenteren en helpen elkaar.
Juist deze sociale overdracht van kennis draagt bij aan wat onderzoekers ‘cultureel gedrag’ noemen: gedrag dat binnen een groep wordt geleerd en doorgegeven.
Door jarenlang onderzoek in Dindefelo krijgen wetenschappers steeds meer inzicht in hoe wilde chimpansees zich aanpassen aan hun omgeving en hoe kennis en vaardigheden binnen hun gemeenschappen worden doorgegeven.
“JGI’s mission in Senegal involves long-term, non-invasive research of Critically Endangered chimpanzees, in order to learn more about our closest living relatives and conserve their habitat and their cultural diversity. Working hand in hand with the local community, we can reach a sustainable coexistence as part of Dr. Jane Goodall’s living legacy.”
– JGI Spanje team
Bescherming begint met begrijpen
JGI Spanje werkt sinds 2010 in het Dindefelo Community Nature Reserve aan de bescherming van de westelijke chimpansee (Pan troglodytes verus), een ondersoort die door de IUCN als ernstig bedreigd (Critically Endangered) is geclassificeerd.
De chimpansees in Dindefelo leven in het wild en zijn niet gewend aan menselijke aanwezigheid. Daarom maken onderzoekers onder andere gebruik van cameravallen om hun gedrag op een zo min mogelijk verstorende manier te bestuderen.
Door deze langlopende onderzoeken ontdekken we steeds meer over het leven van deze bijzondere dieren. Die kennis is essentieel om hun leefgebied en toekomst beter te kunnen beschermen.
Elke ontdekking, van het gebruik van een eenvoudige stok tot de manier waarop kennis wordt doorgegeven, helpt ons om chimpansees beter te begrijpen én beter te beschermen.
Help je mee?
Dit onderzoek is gepubliceerd in Frontiers in Psychology op 16 september 2026.
Het onderzoek kreeg inmiddels ook aandacht in de Nederlandse media. Zo publiceerde New Scientist dit artikel.
Bron: Sánchez-Megías et al. (2026), Savanna chimpanzee tool and fruit transfers facilitate the transmission of technological behaviours at Dindefelo, Senegal. Frontiers in Psychology.
