Lokale mensen en onderwijs voor de bescherming van chimpansees in Senegal

Lokale mensen en onderwijs voor de bescherming van chimpansees in Senegal

Door: Lucrezia Baiocco
Vertaald: Yfke van Vuurden
Bronnen: Federico Bogdanowicz

Het Jane Goodall Instituut is al sinds 2009 bezig met de ontwikkeling van het West African Chimpanzee Conservation Program in Senegal. De belangrijkste activiteiten daarvan betreffen onderzoek, conservatie, onderwijs, welvaart scheppende activiteiten zoals ecotoerisme, en het genereren van inkomsten, met een op het behoud van de leefgemeenschap gerichte insteek. Sindsdien zijn er, door de technische ondersteuning van het Jane Goodall Instituut, twee beschermde gebieden gecreëerd en wordt er over een grensoverschrijdend reservaat van 60,000 ha onderhandeld. Ongeveer 700 van de geschatte 15 tot 20.000 chimpansees in Guinee leven in dit gebied.

Het Reserve Naturelle Communautaire de Dindefelo (RNCD) staat er in Senegal om bekend een van de meeste innovatieve en actieve instellingen te zijn op het gebied van het verenigbaar maken van duurzame ontwikkeling met natuurbehoud.

Foto: Jane Goodall Instituut – Locatie Dindefelo-gemeenschap Natuurreservaat (RNCD) in Senegal

In aansluiting op het wetenschappelijke werk en de visie van Dr. Jane Goodall voert het JGI-team sinds 2009 niet alleen onderzoek en conservatieprogramma’s uit voor wilde chimpansees in Senegal, maar verzorgt het ook projecten voor duurzame ontwikkeling en milieueducatie in de lokale gemeenschap. Het belangrijkste doel van het JGI in Senegal is de bescherming van de West-Afrikaanse chimpansee Pan troglodytes verus, een ernstig bedreigde ondersoort met slechts 500 individuen in Senegal. De grootste bedreigingen in dit gebied zijn ontbossing en habitatversnippering, veroorzaakt door menselijk handelen. De chimpansee is een van de meest bedreigde diersoorten en de bescherming van chimps draagt bij aan de bescherming van andere soorten. Tegelijkertijd werkt het JGI aan het bevorderen van inkomstengeneratie voor de lokale gemeenschap, helpt het mensen om natuurlijke hulpbronnen duurzaam te beheren en voorziet het hen in training en milieuonderwijs.

Het JGI is vooral actief met haar ontwikkelingswerkzaamheden binnen het Reserve Naturelle Communautaire de Dindefelo (RNCD), dat zich uitstrekt over 12 dorpen in het zuidoosten van Senegal, in de regio Kédougou. Het RNCD is door de technische ondersteuning van het JGI-team opgericht en wordt door hen ondersteund om de conservatiedoelen in dit unieke habitat van bedreigde chimpansees te kunnen bereiken.

Belangrijkste activiteiten

Het JGI-team in Senegal is onderverdeeld in vijf afdelingen: Conservatie, Onderwijs/Bewustwording, Toerisme, Communicatie en Socio-economie.

De afdeling Conservatie houdt zich bezig met opleidingen in administratie en account management, het trainen van mensen op het gebied van veldwerk en het opvolgen van de regels volgens het Plan, en te verzekeren dat de actieprogramma’s voor de lange termijn worden toegepast. Daaronder valt training in diverse onderdelen, zoals accounting, het gebruik van nieuwe technologieën, het opzetten van firewalls en patrouilleren.

De afdeling Onderwijs en Bewustwording stimuleert de rol van het comité bij het communiceren van de waarden van het JGI en andere boodschappen naar de algemene bevolking, met name de schoolpopulatie. Dit doet de afdeling door het opzetten van deur-tot-deurcampagnes, posters, en gemeenschapsevenementen. Dankzij de gemeente Olesa de Montserrat kon een educatief programma worden opgezet, waarbij alle klassen van scholen in de Dindefelo-gemeenschap het Centre d’Accueil kunnen bezoeken voor een theoretische en een praktische cursus over de natuurlijke rijkdom van het RNCD en het behoud daarvan.

De afdeling Toerisme streeft ernaar de waarde van ecotoerisme in het RNCD te vergroten door de kwaliteit van het aanbod te verbeteren en hiervoor promotionele kanalen te vinden. Het is belangrijk om te onthouden dat verantwoord ecotoerisme een non-extractieve socio-economische activiteit is die vergelijkbaar is met natuurbehoud, op voorwaarde dat deze op een gecontroleerde manier wordt uitgevoerd. Het RNCD-personeel heeft ook training in vogelobservatie en materialen van JGI-partner Fondo Emberiza ontvangen.

De afdeling Communicatie speelt een fundamentele rol in de ondersteuning van de voortgang van de comitéwerkzaamheden, en in het genereren van de inhoud en kanalen daarvoor, naast de andere lopende taken met betrekking tot het stimuleren van bewustwording voor het JGI in Senegal. Deze afdeling is ook verantwoordelijk voor de opzet en het onderhoud van de RNCD-website www.dindefelo.net en hun Facebookpagina.

Tot slot is de Socio-Economische afdeling geïnteresseerd in de diepgaande kennis van de lokale bevolking, inclusief socio-economische informatie en toegang tot basisbronnen. De afdeling is ook verantwoordelijk voor het beoordelen van de impact die de activiteiten in het reservaat op de lokale bevolking hebben.

Bekijk deze video om meer te weten te komen over het werk van het JGI in Senegal.

Onderzoekscentrum Fouta Jallon

Een van de activiteiten van het JGI is het bestuderen van chimpansees. Het onderzoekscentrum Fouta Jallon ligt in het gebied van de Dindefelo-gemeenschap, vlak bij de grens met Guinee.

Foto’s: Fouta Jallon Research Station

Niet alleen het gedrag van de chimpansees maar ook het gebied waarin ze zich verplaatsen wordt gecontroleerd en bestudeerd. Om chimpansees en hun leefgebied te beschermen wordt ook onderzoek gedaan naar het omringende gebied en naar de mensen die er wonen. Zo worden bosbranden en houtkap beperkt, kan er op de juiste plaatsen worden herbebost, kan de infrastructuur voor toerisme worden verbeterd en wordt de lokale bevolking ondersteund en onderwezen. Er is bijvoorbeeld een educatief programma opgezet waarbij alle klassen van scholen binnen de Dindefelo-gemeenschap het Centre d’Accueil kunnen bezoeken voor een theoretische en een praktische cursus over de natuurlijke rijkdom van het gebied en het behoud ervan.

Milieueducatie

Onder natuurbehoud vallen niet alleen de dagelijkse werkzaamheden in de bossen en de technische ondersteuning van het RNCD, maar ook het werken aan de basis van problemen op de lange en korte termijn. Een van de fundamentele pijlers van natuurbehoud is milieueducatie, zodat gedrag en levensstijlen kunnen worden aangepast om op de lange termijn duurzamer te zijn, ten behoeve van de gemeenschap en toekomstige generaties, maar ook ten behoeve van de biodiversiteit.

Om dit te bereiken heeft het JGI verschillende activiteiten opgezet die de lokale gemeenschappen informeren, bewust maken en betrekken bij de bescherming van hun omgeving. Voor de families zijn lezingen en theatervoorstellingen gehouden en ook een reeks filmvoorstellingen in de open lucht, in verschillende dorpen in het RNCD. Films met een milieubewuste boodschap worden door het JGI-team uitgekozen en vertoond aan het publiek, in het Frans, en daarna wordt openlijk gedebatteerd om te kijken hoe ze de boodschap op hun situatie kunnen toepassen.

Deze sessies worden gehouden in ruimtes met een grote witte muur of een stuk stof, waarop de film wordt geprojecteerd met een draagbare projector, en geluidsapparatuur. Meestal zijn er namelijk veel toehoorders, die op de posters zijn afgekomen die in het dorp zijn opgehangen. Kinderen en hun families genieten enorm van de films, en voor velen van hen is het de eerste keer dat ze überhaupt een film zien.

Ook worden korte video’s van chimpansees in het reservaat vertoond, zodat de mensen voor de eerste keer kunnen zien hoe wilde chimpansees eruit zien en zich gedragen. Veel mensen voelen medeleven met de chimps wanneer ze zien dat ons gedrag niet zoveel van dat van hen verschilt, of wanneer ze een moeder met haar jong zien spelen.

Het Jane Goodall Instituut stimuleert het Roots & Shoots-programma voor milieueducatie op wereldschaal, en Senegal is geen uitzondering. Het JGI Educatie-team geeft workshops en vertelt op lokale scholen over verschillende relevante onderwerpen – het woud, chimpansees, water, vervuiling, wilde dieren, etc. – en betrekt de kinderen bij diverse activiteiten, zoals boomplanten en het opknappen van de waterput.

Foto’s: Boomplanten op de kleuterschool in Pelel & Kinderen die aandachtig luisteren bij een Roots & Shoots workhop

Naast formeel onderwijs stimuleert het JGI Educatie-team via Roots & Shoots ook niet-formeel onderwijs, in de vorm van extra activiteiten in het weekend voor niet-schoolgaande kinderen. De Roots & Shoots-coördinator en onderwijzers organiseren wekelijks activiteiten voor Roots & Shoots-groepen bij het Biologisch Station van het JGI, waar een speciale ruimte is voorbereid en materialen zijn gekocht, speciaal voor de activiteiten van de afdeling Educatie. Kinderen wonen de sessies met veel enthousiasme bij (ze komen soms zelfs een halfuur te vroeg) en doen actief mee aan de geplande activiteiten: vertelsessies, liedjes, spelletjes, kunst, films, tekenen, recycling, handen en voeten wassen, hygiënische verzorging, een snackmoment, rollenspellen waarbij bijvoorbeeld rollen van volwassenen in het reservaat worden nagespeeld (EcoGuards, directeurs van beide seksen, eco-gidsen, etc.) en het werken aan het oplossen van eventuele problemen.

Bij alle activiteiten wordt in het bijzonder aandacht besteedt aan het weerbaar maken van meisjes en wederzijds respect. Ook zijn boomplantactiviteiten ontwikkeld, waarbij ieder kind mag planten en enkele waardevolle Nebeday-bomen, die in korte tijd voedzame bladeren produceren, mee naar huis mag nemen. Er worden ontdekkingstochten door het reservaat uitgezet, zodat kinderen meer over biodiversiteit kunnen leren.

Foto: Een Roots & Shoots-groep met Diba, een van de langst bij het JGI werkzame medewerkers. Ze begon als chimpanseeonderzoekster en runt nu het bezoekerscentrum in het dorp, waar ze informatie verstrekt om te zorgen dat het toerisme ecologisch verantwoord blijft.

Foto’s:  Dr Jane Goodall bezoekt de waterval van Dindefelo & Roots & Shoots lid bij het JGI Biological Station in Dindefelo

De Sleutelrol van Vrijwilligers

Vrijwilligers zijn essentieel om dit alles mogelijk te maken. Bij het JGI in Senegal draagt een team van toegewijde vrijwilligers bij aan diverse projecten. Sommigen blijven een paar weken, anderen zelfs een paar jaar.

Wat echt bijzonder is aan Dindefelo is dat de vrijwilligers hun tijd daar bij lokale families doorbrengen. Ze wonen in hun huizen, koken en eten samen, leren het lokale dialect en maken kennis met het authentieke dorpsleven, wat de hele ervaring voor beide partijen zeer waardevol maakt.

Wil je meer weten over het leven van vrijwilligers in Dindefelo? Bekijk dan onderstaande video’s!

Ben je nog niet geheel overtuigd, lees dan het verhaal van een Nederlandse studente die haar studieonderzoek deels bij het JGI in Senegal deed en dit beschrijft als ‘de meeste verrijkende ervaring van haar leven’

Wil jij onze chimpansee- en leefgebiedbeschermingsprojecten en/of boomplantprojecten steunen? Kijk hier! www.janegoodall.nl/doe-mee/

Wil je meer weten over het Roots & Shoots-programma, hoe het werkt en hoe je een groep bij jou in de buurt vindt? Kijk hier! www.janegoodall.nl/roots-and-shoots/